Kunnen we ons de toekomst nog verbeelden?

Artikel geschreven na een bijeenkomst van Zwermkracht - een netwerk van mensen die zowel vanuit interne als externe rol werken rond organisatieontwikkeling onder de vleugels van Wilde Zwanen

“The future of work, reclaiming our imagination” - Nicky Dries

Er komt heel wat op ons af, crisis na crisis, die ons overrompelen. We voelen geen grip meer. En tegelijkertijd komen dan dan stemmen op ons af die de technologie prediken als antwoord. Iedereen is nu volop gefocust op bijvoorbeeld artificiële intelligentie, wat ongetwijfeld een grote impact heeft. Tegelijkertijd worden toekomstbeelden geschetst alsof dat het grote ding is die onze toekomst zal bepalen. Alsof we de technologische ontwikkelingen maar zomaar moeten volgen.

“Er is slechts één pad van het verleden tot nu, maar veel paden van hier tot in de toekomst.” stelt Nicky Dries . De toekomst ligt niet vast, ze ontstaat. Veelal gebeurt dat door een aaneenschakeling van gebeurtenissen, keuzes en toevalligheden.

Grote maatschappelijke doorbraken worden zelden voorspeld, maar komen door onverwachte gebeurtenissen, stelt Julien De Wit Julien De Wit in Touché. Dat corona op ons pad zou komen, dat zag niemand aankomen. Toch heeft het onze manier van samenwerken drastisch veranderd. Guru-achtige voorspellingen in de media zijn niet betrouwbaar. Wél hebben deze publieke voorspellingen impact op de keuzes die mensen en organisaties maken. Op zoveel plekken wordt nu volop ingezet op AI, maar waarom? Het is belangrijk om stil te staan bij wie de voorspellingen doet, en met welk doel? Welke stemmen komen meer aan bod en beïnvloeden zo mee(r) de toekomst? Door wie wil jij je laten beïnvloeden?

“In Europa staan we achter op vlak van technologie” komt wel eens aan bod. “Maar hoe weet je dat je achterkomt, als er geen beeld is van waar je naartoe wil?" Hoe willen wij samenleven als maatschappij? Hoe zien wij de toekomst en onze rol daarin? En pas daarna: hoe kan de technologie ons helpen om die vorm te geven. Of laten we ons liever overrompelen en gaan we zonder doel mee in wat er op ons afkomt?

Danielle Braun dr. moedigt ‘kathedraaldenken’ aan. Kunnen en durven we investeren in iets wat verder dan een generatie van ons verwijderd is? Kunnen en durven we ons verbeelden wat mogelijke toekomstscenario’s zijn en wat we daarin willen betekenen? Hoe verder we in de toekomst kijken, hoe meer mogelijke scenario’s er zijn.

Met onze verbeeldingskracht en acties die daarbij horen, hebben we impact. “Als er in verhalen teruggegaan wordt in de tijd, is dat altijd een groot risico waarmee de personages voorzichtig mee moeten omgaan. Want één kleine actie zou alles kunnen veranderen. Waarom zouden we dan nu geen invloed hebben met onze acties?” Hoe klein ze ook zijn, ze betekenen meer dan je zou denken.

Vanuit crisis blijft er weinig ruimte en creativiteit over om op lange termijn te denken. Toch creëert het weer ruimte en betekenisgeving om even stil te staan en de toekomst te verbeelden. We bouwen dan aan iets betekenisvol, proactief.

Ik geloof in de diversiteit van toekomstbeelden. Jouw beeld of favoriete scenario mag anders zijn dan het mijne. Er bestaat niet één toekomst, altijd al hebben verschillende realiteiten naast elkaar bestaan. Door erover te praten, tasten we af en vinden we de balans. Ja, technologie kan op veel manieren een betekenisvolle rol, maar er is meer dan dat. ‘Hoe kijken we naar de toekomst?’ is voor mij een passieve uitspraak, alsof die al uitgestippeld is voor ons. “Hoe verbeelden we onze toekomst” creëert daarom meer keuzemogelijkheid en goesting om actief te bouwen en verzet als de balans teveel doorslaat.

En als we ruimte creëren door meer in te zetten op bijvoorbeeld artificiële intelligentie, laten we die dan vooral niet invullen door nog meer to do’s, maar wel met stimuleren van het vrije denken en creativiteit, met het aanwakkeren van onze verbeeldingskracht en met goede gesprekken.